عکس پدیا
جغرافیا – آتشفشان ها


آتشفشان ها

در اعماق زمین محفظه هایی از سنگ داغ و مذاب وجود دارد. هر از چند گاهی این مایع به سطح بالا می رود و در یک فوران آتشفشانی بیرون می ریزد. برخی از آتشفشان ها در طول میلیون ها سال فعال می مانند، در حالی که برخی دیگر فقط برای چند سال فوران می کنند.

 

آتشفشان چیست؟

سطح زمین باز می شود و مخلوطی از گازها و سنگ مذاب یا ماگما از یک محفظه زیرزمینی خارج می‌شود. جریان خروجی سرد و شکل مانند آتشفشان را به خود می‌گیرد.

آتشفشان

 

 

گدازه

به جریانی قرمز و بسیار داغ که از یک آتشفشان می‌آید، سنگ مذاب یا ماگما گفته می‌شود. داغ ترین لاواها نازک و جاری هستند و قبل از خنک شدن و جامد شدن، مسافت زیادی طی می‌کنند. بعضی دیگر ضخیم و لطیف هستند و تنها تا مسافت کوتاهی حرکت می‌کنند و سپس متوقف می‌شوند.

گدازه lava

 

یک آتشفشان چگونه رشد می کند

یک آتشفشان از مواد منفجره‌ی خود، مانند آتش و خاکستر، ساخته می‌شود. این مواد در هنگام خروج از آتشفشان، بسیار داغ و قرمز رنگ هستند اما با گذر زمان، سریعاً سرد می‌شوند و به صخره‌ی جامد تبدیل می‌شوند.

 

  1. فوران اول
    لاوا از یک شکاف خروج پیدا کرده و یک توده از آتشفشانی، خاک و خاکستر بوجود میاورد.

  2. رشد سریع
    هر فوران، لایه های بیشتری از مواد را اضافه می کند و آتشفشان جدید به سرعت رشد می کند.
  3. فاز بعدی
    آتشفشان با سرعت کمتری رشد می کند و سایش آن روی شیب هایش اثر می گذارد.

رشد آتشفشان

انواع آتشفشان

همه آتشفشان ها شکلی شامل یک کوه دودی و خنک ندارند.  شکل های دیگر آتشفشان ها مثل سپر شکل، که شبیه به بشقاب های بزرگ و برگردان شده هستند، و همچنبن مخروط های کوچک سنگین می باشند هم وجود دارند. کالدراها حفره هایی هستند که هنگام فروپاشی یک آتشفشان شکل می گیرند.

  1. سپر
    کناره ها با شیب ملایم که به آرامی از لاوای رقیق شکل گرفته.

  2. آتشفشان چینه‌ای
    بلند با کناره شیب‌دار که به سمت دهانه قله باریکتر می‌شود.

  3. کاسه آتشفشانی
    سوراخ گسترده و عمیقی که به دلیل فروپاشی یک آتشفشان شکل گرفته است.

  4. مخروط اخگری
    کوه مخروطی شیب‌دار از خاک‌های آتشفشانی، با یک دهانه ی بزرگ.

انواع آتشفشان

فوران ها

آتشفشان‌ها سبک‌های مختلفی از واکنش خود را دارند. آن‌ها ممکن است در چند لحظه زمین را با لاوی فوری پوشانده، با صدای شدیدی شروع به فوران کنند، یا ابرهای قارچی از خاکستر به بیرون پمپ کنند.

  • پلینیایی
    انفجار پایدار و قدرتمند
  • استرومبولی
    رگبارهای گدازه کوتاه
  • فوران شکافه ای
    از شکاف زمین فوران می کند
  • وولکانو
    با یک انفجار شروع می شود
  • سورتسیان
    در زیر سطح دریا فوران می کند
  • فوران پله یی
    جریان، موج گاز، و خاکستر
  • فوران آب ماگمایی
    سنگ مذاب با آب

 

 

فوران ها

 

ریزش آتشفشانی

یک فوران، مواد خطرناک بسیاری را به هوا پرتاب می کند. بمب های آتشفشانی، خاکسترهای داغ، سنگ ها و خاک به بالا پرواز می کنند و سپس به زمین می افتند. گازهای سمی نیز تولید می شوند.

ریزش آتشفشانی

 

 

بزرگترین آتشفشان‌های فعال سپری

  • ماونا لوا، هاوایی؛

  • ارتا آلی، اتیوپی؛
  • سیرانگرا، جزایر گالاپاگوس؛
  • نیاموراگیرا، جمهوری دموکراتیک کنگو؛
  • کیلاویا، آمریکا؛

 

 

بزرگترین آتشفشان‌های فعال

 

 

کاسه آتشفشانی

کاسه آتشفشانی ها هنگامی شکل می گیرند که یک آتشفشان در طول یک فوران، پاره شده و سطح زمین درون چشمه آتشفشانی به داخل اتاق ماگما خالی فرو می‌رود.

  1. فوران آتشفشان
    ماگما به صورت انفجاری به بالا شلیک می‌شود و اتاق داخلی آن خالی می‌شود.

  2. فرو ریزش مخروط
    آتشفشان به داخل محفظه خالی فرو میریزد.

  3. فرم گرفتن کاسه آتشفشانی
    گاهی اوقات آب، برای ایجاد یک دریاچه، در یک کاسه آتشفشانی جمع می‌شود و گاهی هم یک آتشفشان جدید شکل می‌گیرد.

 

 

کاسه آتشفشانی

 

 

جریان ها و موج ها

جریانات پیروکلاستیک جریاناتی از گازهای داغ، آش، و سنگ هستند که بسیار مهلک هستند. این جریانات از قله آتشفشانی پایین می دوند و همه چیز را در مسیر خود نابود می کنند. ابرهای دودی بسیار خطرناک به نام انفجارات پیروکلاستیک نیز همانند جریانات پیروکلاستیک بسیار مهلک هستند. آنها شامل بیشتر گاز هستند و می توانند سریعتر حرکت کنند.

جریان ها و موج ها

 

 

زنجیره های جزیره آتشفشانی

زیر بعضی از کف اقیانوس‌ها مناطق آتشفشانی یا «نقاط داغ» وجود دارد. در صورتی که این مناطق فوران کنند، ماگما تا زمانی که به شکل یک جزیره از دریا بیرون آید، جمع می‌شود. هنگامی که صفحات حرکتی سطح زمین بر فراز یک «نقطه داغ» حرکت می کنند، ممکن است مسیر آنها با زنجیره‌هایی از جزایر آتشفشانی مشخص شود.

  • زنجیره ای از جزایری که قبلا فوران کرده بودند
  • جزیره آتشفشانی
  • نقطه داغ در زیر پوسته بیرونی زمین

 

زنجیره های جزیره آتشفشانی

 

 

زندگی در نزدیکی یک آتشفشان

بسیاری از مردم طول عمر خود را در نزدیکی یک آتشفشان سپری می‌کنند. آنها برای تحمل خطرات آماده‌اند چون چند مزیتی هم وجود دارد.

موارد مثبت:

  • گردشگری
    گردشگران پول می آورند.
  • کشاورزی
    خاک آتشفشانی برای کشت محصولات خوب است.
  • انرژی
    آب گرم زیرزمینی توسط صنعت استفاده می شود.

موارد منفی:

  • مرگ
    فوران ها می توانند مردم را بکشند و زمین را ویران کنند.
  • گل و لای
    سیل های شدید زباله های آتشفشانی را از بین می برد.
  • پناهندگی
    مردم خانه و معیشت خود را از دست می دهند.

 

 

زندگی آتشفشان

 

 

کشنده ترین آتشفشان ها

این ۱۰، بزرگترین فاجعه‌های آتشفشانی هستند. بدترین آنها، تامبورا بود که بیش از ۷۰ هزار نفر را کشت. مشهورترین آنها، فوران وزوویوس در سال ۷۹ میلادی است.

  1. کوه تامبورا، اندونزی، 1815
    خاکستر باعث مسدود شدن  مسیر نور آفتاب و کاهش دمای جهانی شد.
  2. کراکاتوآ، اندونزی، 1883
    به شدت با صدای بلندترین انفجاری که تا کنون ثبت شده بود، منجر به انفجار بیشتر جزیره شد.

  3. کوه پله،  جزایر کارائیب، 1902
    خاکستر  و گاز با سرعت بیش از ۶۰۰ کیلومتر در ساعت جریان داشتند

  4. نوادو دل روئیس، کلمبیا، 1985
    لاهاره‌های غول‌پیکر، شهری را به طور کامل فراگرفتند.
  5. کوه اونزن، ژاپن، 1792
    رانش زمین و سونامی ایجاد کرد.

  6. لاکی، ایسلند، 1783
    گاز سمی نیمی از دام های مزرعه ایسلند را از بین برد.
  7. کلوت، اندونزی، 1919
    رانش گل بیش از 100 روستا را ویران کرد.

  8. سانتا ماریا، گواتمالا، 1902
    خاکستر آن تا 4000 کیلومتری قله کشف شد.
  9. گوتینگن، اندونزی، 1882
    114 روستا را ویران کرد

  10. وزوویوس، ایتالیا، 79 بعد از میلاد
    شهرهای هرکولانیوم و پمپئی از بین رفتند. یک فوران در سال 1631 باعث مرگ و میر بیشتری شد.

آتشفشان های فعال

  • غول‌دهانه یلواستون، وایومینگ، ایالات متحده آمریکا
    پارک یلوستون را تشکیل می دهد.
  • کالدرای دره طولانی، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
    مشاهده افزایش ارتفاع اخیر زمین.
  • والس، نیومکزیکو
    چشمه های آب گرم نشانه فعالیت آتشفشانی است.
  • دریاچه آتشفشانی توبا، سوماترا، اندونزی
    بزرگترین دریاچه آتشفشانی جهان
  • دریاچه آتشفشانی تاپو، نیوزلند
    28 بار فوران کرده است.
  • کاسه آتشفشانی آیرا، ژاپن
    در حال حاضر حاوی یک مخروط آتشفشانی فعال است.

 

 

کجا در جهان؟

آتشفشان‌ها به صورت خوشه‌ای در چندین منطقه‌ی جهان به‌وجود می‌آیند. تعداد زیادی از آنها در منطقه‌ی دایره‌ی آتش‌فشانی قرار دارند که اطراف اقیانوس آرام را فراگرفته‌است. آیسلند، شرق آفریقا و کارائیب نیز مناطق آتشفشانی بزرگی هستند.

کجا در جهان آتشفشان

 

 

آتشفشان ها در فضا

زمین تنها بدنه‌ای در سامانه شمسی نیست که دارای آتشفشان‌هاست. برخی از همسایگان ما در فضا دارای مناطق آتشفشانی بسیاری هستند.

  • نپتون، تریتون
    فوران های آتشفشانی در بزرگترین قمر نپتون می تواند یک سال تمام طول بکشد.
  • مشتری، IO
    این ماه که در دورانویس سیاره‌ی مشتری قرار دارد، دارای بسیاری از آتشفشان‌های فعال است.

  • مریخ، غول خفته
    “اولیمپوس مونس”، یک آتشفشان وسیع در سیارهٔ مریخ است که سه برابر ارتفاع کوه اورست دارد. در حال حاضر فعال نیست.

  • زهره
    سطح این سیاره تقریباً به طور کامل از آتشفشان ها ساخته شده است.
آتشفشان ها در فضا